Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου 2026

Εκπαιδευτικοί κάνουν μάθημα στα... εγγόνια τους -Χρήστος Κάτσικας

Στις σχολικές τάξεις η διαφορά ηλικίας ανάμεσα σε καθηγητές-μαθητές ξεπερνά πλέον και τις πέντε δεκαετίες ● Οι νέοι διορισμοί δεν έχουν μειώσει ουσιαστικά τον μέσο όρο ηλικίας, καθώς πολλοί από τους νεοδιορισθέντες είχαν ήδη μακρά προϋπηρεσία ως αναπληρωτές, μπαίνοντας στο σύστημα σε μεγαλύτερη ηλικία ● Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 40% των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας είναι 50+, αλλά η Ελλάδα εμφανίζεται στις χώρες με ιδιαίτερα έντονη γήρανση του εκπαιδευτικού προσωπικού.

Υπάρχει μια εικόνα που δεν αποτυπώνεται σε στατιστικούς πίνακες, αλλά είναι ορατή σε όποιον περπατήσει στους διαδρόμους ενός ελληνικού σχολείου. Ενας εκπαιδευτικός κοντά στη συνταξιοδότηση –συχνά στα 65, στα 66, ακόμη και στα 67– και απέναντί του μια τάξη παιδιών που βρίσκονται στην ηλικία των εγγονιών του. Μια διαφορά ζωής που ξεπερνά τις πέντε δεκαετίες. Ακόμη, οι νέοι διορισμοί δεν έχουν μειώσει ουσιαστικά τον μέσο όρο ηλικίας, καθώς πολλοί από τους νεοδιορισθέντες είχαν ήδη μακρά προϋπηρεσία ως αναπληρωτές, μπαίνοντας στο σύστημα σε μεγαλύτερη ηλικία.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Eurostat καταγράφει ότι 40% των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας/δευτεροβάθμιας στην Ε.Ε. είναι 50+. Η Ελλάδα, όμως, εμφανίζεται στις χώρες με ιδιαίτερα έντονη γήρανση του εκπαιδευτικού προσωπικού.

Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς συγκινητική. Είναι βαθιά σύνθετη. Γιατί πίσω από τη μεγάλη ηλικία των εκπαιδευτικών δεν κρύβεται μόνο η εμπειρία, αλλά και μια πραγματικότητα που επιβάλλεται: η ανάγκη παραμονής στην εργασία μέχρι τα 67. Και αυτή η παραμονή έχει συνέπειες –ανθρώπινες, παιδαγωγικές, ψυχολογικές– τόσο για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς όσο και για τους μαθητές.

Η γήρανση δεν είναι «ατομική επιλογή» των εκπαιδευτικών. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών και ιστορικών συγκυριών: χρόνια περιορισμένων διορισμών, κύματα αναπληρωτών, καθυστερημένη ανανέωση προσωπικού, αλλά και ένα συνταξιοδοτικό πλαίσιο που μεταθέτει το όριο εξόδου στα 67.

Η κόπωση που δεν φαίνεται

Η διδασκαλία δεν είναι επάγγελμα «καθιστικό». Είναι εργασία υψηλής ψυχικής και σωματικής έντασης. Διαρκής εγρήγορση, διαχείριση τάξης, συγκέντρωση, φωνητική καταπόνηση, μετακινήσεις, διοικητικές υποχρεώσεις. Η καθημερινότητα του σχολείου απαιτεί ενέργεια, ταχύτητα αντίδρασης, αντοχή. Σε μεγαλύτερες ηλικίες, ακόμη και ο πιο αφοσιωμένος εκπαιδευτικός δεν μπορεί να αγνοήσει τη φυσική φθορά. Η κούραση γίνεται πιο βαριά, η αντοχή μειώνεται, η ανάγκη για χρόνο αποκατάστασης μεγαλώνει. Δεν πρόκειται για έλλειψη διάθεσης ή επαγγελματισμού. Πρόκειται για βιολογική πραγματικότητα.

Και όμως, το σύστημα συχνά λειτουργεί σαν να μην υπάρχει αυτή η διάσταση. Ο εκπαιδευτικός των 67 καλείται να ανταποκριθεί στις ίδιες απαιτήσεις με τον συνάδελφο των 35. Το ωράριο, η ένταση, η ταχύτητα παραμένουν αμετάβλητα. Η κόπωση δεν εκδηλώνεται πάντα με θεαματικό τρόπο. Είναι συχνά σιωπηλή. Συσσωρευμένη. Μια εξάντληση που δεν γράφεται στα υπηρεσιακά έγγραφα, αλλά επηρεάζει βαθιά την καθημερινή εμπειρία. Να το πούμε καθαρά: Η πολιτεία απαιτεί από ανθρώπους 65+ να είναι ταυτόχρονα παιδαγωγοί και τεχνικοί υποστήριξης μέσα σε ένα περιβάλλον που συχνά δεν συγχωρεί την κόπωση.

Αντοχή

Πέρα από το σώμα, υπάρχει και ο ψυχισμός. Η διδασκαλία απαιτεί συναισθηματική διαθεσιμότητα. Υπομονή, ανεκτικότητα, διαρκή προσαρμογή σε νέες συμπεριφορές, σε νέες παιδαγωγικές απαιτήσεις, σε νέες κοινωνικές συνθήκες. Κάθε γενιά μαθητών φέρνει διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας, διαφορετικές προσλαμβάνουσες. Για έναν εκπαιδευτικό που βρίσκεται τέσσερις δεκαετίες στην τάξη, αυτή η διαρκής προσαρμογή μπορεί να μετατραπεί σε ψυχικό βάρος. Οχι γιατί «δεν μπορεί», αλλά γιατί η συνεχής αλλαγή κουράζει. Η αίσθηση ότι το πλαίσιο μεταβάλλεται διαρκώς –τεχνολογία, μεθοδολογία, διοικητικές απαιτήσεις– δημιουργεί μια μορφή επαγγελματικής εξάντλησης. Η παραμονή μέχρι τα 67 δεν σημαίνει απλώς περισσότερα χρόνια εργασίας. Σημαίνει περισσότερα χρόνια έντασης.

Η απόσταση των κόσμων

Και κάπου εδώ εμφανίζεται η πιο λεπτή αλλά ουσιαστική συνέπεια: η απόσταση εμπειριών. Οι μαθητές τού σήμερα μεγαλώνουν σε έναν κόσμο ψηφιακής ταχύτητας, άμεσης πληροφορίας, διαρκούς εναλλαγής ερεθισμάτων. Οι ρυθμοί σκέψης, επικοινωνίας και συγκέντρωσης έχουν αλλάξει ριζικά. Ο εκπαιδευτικός των 67 έχει διανύσει μια διαφορετική διαδρομή ζωής. Κουβαλά άλλες εμπειρίες, άλλους κώδικες, άλλες αναφορές. Η διαφορά δεν είναι απλώς ηλικιακή. Είναι πολιτισμική, τεχνολογική, βιωματική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η επικοινωνία είναι αδύνατη. Αλλά απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια και από τις δύο πλευρές. Για τον μαθητή, η μεγάλη ηλικιακή απόσταση μπορεί να δημιουργήσει αίσθηση απομάκρυνσης. Δυσκολία ταύτισης. Μερικές φορές, μια σιωπηλή αμηχανία. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς «μεγαλύτερος». Ανήκει σε έναν κόσμο που μοιάζει μακρινός. Για τον εκπαιδευτικό, η καθημερινή επαφή με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής και σκέψης απαιτεί διαρκή προσαρμογή. Μια ψυχική εγρήγορση που, σε μεγαλύτερες ηλικίες, γίνεται απαιτητική.

Ισορροπία

Η ηλικία δεν αναιρεί την παιδαγωγική αξία. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί μεγαλύτερης ηλικίας με σπάνια σοφία, βάθος, ψυχραιμία. Η εμπειρία τους είναι ανεκτίμητη. Το πρόβλημα δεν είναι η παρουσία τους. Το πρόβλημα είναι η υποχρεωτική παραμονή χωρίς προσαρμογή. Το ερώτημα δεν είναι αν οι εκπαιδευτικοί μεγαλύτερης ηλικίας μπορούν να διδάξουν. Φυσικά και μπορούν. Το ερώτημα είναι αν είναι παιδαγωγικά και ανθρώπινα δίκαιο να απαιτούμε από ανθρώπους ύστερα από τέσσερις δεκαετίες έντασης να συνεχίζουν με τους ίδιους όρους.

Η λύση δεν βρίσκεται στην απαξίωση της ηλικίας, αλλά στην αναγνώριση της ανθρώπινης διάστασης της εργασίας. Ενα σχολείο πραγματικά σύγχρονο δεν είναι αυτό που απλώς παρατείνει εργασιακούς βίους. Είναι αυτό που προστατεύει την ενέργεια, την αξιοπρέπεια και –τελικά– το ίδιο το νόημα της διδασκαλίας. Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι αγώνας αντοχής. Είναι σχέση ζωής.

ΠΗΓΗ:https://www.efsyn.gr/ellada/ekpaideysi/502244_ekpaideytikoi-kanoyn-mathima-sta-eggonia-toys

 


Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026

Σύνταγμα της Αντιδραστικής Παλινόρθωσης -Νίκος Γ. Ξυδάκης

  Η συνταγματική αναθεώρηση απειλεί να αναιρέσει όλες τις εξισωτικές και κοινωνικές κατακτήσεις της Μεταπολίτευσης

Μου λένε συχνά ότι ο μητσοτακισμός μιμείται τον τραμπισμό. Δεν είναι έτσι ακριβώς. Οχι μόνο επειδή ο τραμπισμός έχει πίσω του τις δεξαμενές ρατσισμού και φονταμενταλισμού, τη νοοτροπία του imperium, και κυρίως το habitus της ανερχόμενης τεχνοφεουδαρχίας, τυπικά αμερικανικά χαρακτηριστικά - αυτά δεν υπάρχουν εδώ.

Αντιθέτως, οι εγχώριες ηγετικές ελίτ σφραγίζονται ηθολογικά από την εσωτερικευμένη υποτέλεια, τον ραγιαδισμό· από πολλαπλές εξαρτήσεις, ιδιοτελείς εξαρτήσεις για στήριξη της εξουσίας τους, που μετατρέπονται σε εθνικές δουλείες. Η πυρηνική έξη, το έθος, της εγχώριας λουμπενελίτ είναι η νομή των εθνικών πόρων, γηγενών και δάνειων, είναι η κατ’ αποκλειστικότητα νομή πάσης εξουσίας και παντός πόρου. Η λεηλασία και η κατεξουσίαση.

Αυτές οι εξαρτήσεις, πολιτικές και οικονομικές, μετασχηματίζονται σε μια απομίμηση οιονεί ιδεολογίας, σε μια καρικατούρα, ένα σκέλεθρο ιδεολογίας. Πίσω από το σκέλεθρο βρίσκονται μόνο δεσποτισμός και πλιάτσικο.

Αντιδραστική Παλινόρθωση

Τα σκεφτόμουν αυτά με αφορμή την αναγγελθείσα αναθεώρηση του Συντάγματος. Προσπαθώ να συνταιριάξω τα φερσίματα και τα καμώματα του μητσοτακισμού και της νεο-ΕΡΕ, τις ξιπασιές και τις γελοιότητες, με τον οίστρο της Αντιδραστικής Παλινόρθωσης, συντελούμενης από το 2019 έως σήμερα. Ουσιαστικά πρόκειται για έναν ιστορικό κύκλο, που ξεκινά με την καταστροφή της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας από τη χρεοκοπία και τα μνημόνια, η οποία έπληξε καίρια την Κεντροαριστερά και την Αριστερά, τις δυνάμεις που στήριξαν την Γ’ Ελληνική Δημοκρατία και τον εκμοντερνισμό της ελληνικής κοινωνίας, μα δεν κατόρθωσαν να διασώσουν τα προοδευτικά επιτεύγματα της περιόδου, ούτε φυσικά και τον εαυτό τους.

Η Νεοδεξιά, στοιχειωμένη από τις ιστορικές καμπές του 1981 και του 2015, μετά το 2019 ολοκληρώνει την αποδόμηση του φιλελεύθερου, εξισωτικού και κοινωνικού χαρακτήρα της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, την αποδόμηση που άρχισε βίαια με τις πολιτικές του ΔΝΤ και της υπόλοιπης τρόικας το 2010.

Μιθριδατισμός

Η συνταγματική αναθεώρηση που εξήγγειλε ο Κυρ. Μητσοτάκης δεν φτάνει στα αυτιά των πολιτών, ξέπνοων από τη φτωχοποίηση και τον αγώνα της καθημερινής επιβίωσης. Η θεσμική βαρβαρότητα του καθεστώτος έχει προκαλέσει ήδη ανθεκτικές στοιβάδες μιθριδατισμού: το πετσί του φτωχοποιημένου Ελληνα έχει απορροφήσει Νovartis, Predator, παραβίαση του άρθρου 16 για τον δημόσιο χαρακτήρα των ΑΕΙ, κουρέλιασμα του άρθρου 24 για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς υπέρ των στρατηγικών επενδυτών, διάλυση των Ανεξάρτητων Αρχών, ευτελισμό του Κοινοβουλίου, επηρεασμό των δικαστών σε κοινή θέα κ.λπ. κ.λπ. Ακόμη και το πασίδηλο όνειδος του ΟΠΕΚΕΠΕ ίσως αφομοιωθεί.

Η θεσμική κατάπτωση δεν συγκροτεί ρεύμα θυμού, δεν προκαλεί πολιτικές, ή έστω εκλογικές, μετατοπίσεις, αυτό δείχνει η πείρα. Το ρεύμα θυμού σχηματίστηκε μόνο από τα Τέμπη, τη βίαιη απαγόρευση πένθους και την άρνηση οποιασδήποτε ευθύνης. Μα αυτό το ρεύμα θυμού θα καταλήξει σε ένα κόμμα Καρυστιανού, σε μεταπολιτική εντροπία, όχι σε ανασυγκρότηση της προοδευτικής μεταπολίτευσης.

Τούτων δοθέντων, τούτη τη στιγμή, η αναθεώρηση κρίσιμων άρθρων του Συντάγματος, εφόσον ψηφιστεί από την επόμενη Βουλή (μάλλον, τσίρκο), θα βάλει ταφόπλακα όχι μόνο στις κατακτήσεις της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, πετσοκομμένες πια από τα μνημόνια, αλλά και σε κάθε προσδοκία για δικαιότερη κοινωνία και λειτουργικό κράτος στον 21ο αιώνα.

Καχεκτική δημοκρατία, και πάλι

Οι στόχοι έχουν ήδη κανονιοβοληθεί καίρια από τυπικούς νόμους, προεδρικά διατάγματα, διάτρητες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, τόνους προπαγάνδας. Οι στόχοι είναι η δημόσια και δωρεάν Παιδεία (υπέρ των κολεγίων), το περιβάλλον και η πολιτιστική κληρονομιά (υπέρ των στρατηγικών επενδυτών και του real estate), η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων (υπέρ του κοινωνικού κανιβαλισμού, επιστροφή στον 19ο αιώνα), η συνταγματοποίηση των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών (εναντίον κάθε ανακατανομής και εναντίον κάθε επόμενης κυβέρνησης), ο έλεγχος της πληροφορίας.

Κεντρικός στόχος είναι η παγίωση ενός ανελεύθερου (illiberal) κράτους, μιας τύποις «εκλογικής» δημοκρατίας, κατά τα πρότυπα του Ορμπαν, του Ερντογάν, του ICE-Τραμπ. Και βεβαίως κατά τη δοκιμασμένη «καχεκτική δημοκρατία» του 1947-1967 (σύμφωνα με τον αείμνηστο Ηλία Νικολακόπουλο), με τα έκτακτα στρατοδικεία, τις εκτοπίσεις, τα ξερονήσια, τις πρεσβείες και τους πράκτορες - το Αγιο Δισκοπότηρο της Δεξιάς, που έδωσε τοις κυσί ο Κων. Καραμανλής το 1974-75 και δεν του συγχώρησε ποτέ η δική του Δεξιά.

Για όλα τα παραπάνω, σε γενικές γραμμές θα απαιτούνται 180 ψήφοι στην επόμενη Βουλή. Δεν γνωρίζουμε ποια θα είναι η σύνθεση της επόμενης Βουλής. Δεν γνωρίζουμε καν αν θα συγκροτηθεί μια σταθερή, ισχυρή κυβέρνηση που θα μπορεί να οδηγήσει σε τέτοια μείζονα πολιτική-κοινωνική αναθεώρηση. Εκτίμησή μας είναι ότι τέτοια ισχυρή κυβέρνηση δεν θα είναι εύκολο να υπάρξει -αλλά μπορεί να είναι και απλώς η ελπίδα μας. Ελπίζουμε δηλαδή να μην υπάρχει ισχυρή αντιδραστική κυβέρνηση, για να αποφύγουμε τα χειρότερα, για να παραμείνουμε στο παρόν τέλμα…


Πηγή:https://www.efsyn.gr/nisides/ena-blemma/499933_syntagma-tis-antidrastikis-palinorthosis