Κομέντια α λα γκρέκα -Νίκος Γ. Ξυδάκης

 

Νίκος Γ. Ξυδάκης

Τα τελευταία επτά χρόνια η χώρα μεταμορφώθηκε θεσμικά και λειτουργικά: πάνω στους ήδη καταστροφικούς μετασχηματισμούς των μνημονίων προστέθηκαν η μαζική διαφθορά της πολιτικής διοίκησης και η ιδιωτικοποίηση, μάλλον η εκποίηση των πάντων, από τις παρθένες εκτάσεις της εγκαταλειμμένης υπαίθρου έως την παιδεία και τις αρχαιότητες, ό,τι έχει απομείνει στο χρεοκοπημένο κράτος.

Τα χρόνια των μνημονίων και τα χρόνια της μητσοτακικής επταετίας λειτουργώντας πολλαπλασιαστικά έφτιαξαν μια χώρα πολλών φτωχών σιωπηλών και ολίγων κερδοσκόπων πλούσιων, διεφθαρμένων. Μια χώρα στην οποία οι πολλοί φέρονται σαν να αποδέχονται τη μοίρα τους, με μόνη διέξοδο να φθονούν τους πλούσιους ή απλώς να τους μισούν βουβά, υποταγμένα, χωρίς να αμφισβητούν εμπράκτως την κυριαρχία τους. Ή να γυρνούν την πλάτη στη ζοφερή πραγματικότητα μεταναστεύοντας, ιδιωτεύοντας.

Θέατρο σκιών

Η κρίση κοινωνικής αναπαραγωγής, η διαγενεακή κρίση, η κρίση θεσμών, η κρίση πολιτικής αξιοπιστίας, όπως κι αν ονομάσουμε τις πολλαπλές κρίσεις, ουσιαστικά καταλήγουν στην απώλεια της πίστης ότι μπορούμε να ονειρευτούμε μια καλύτερη ζωή, άξια να τη ζεις. Είναι εσωτερικευμένη ήττα, είναι σωματοποιημένο ρήγμα. Για πολλούς η μόνη ανακούφιση είναι η σιωπηρή αποδοχή, υποταγή με σφιγμένα δόντια, βουβό σιχτίρισμα και βαρυγκόμια. Έτσι περπατούν βιαστικά στις στοές του μετρό, έτσι περιμένουν καρτερικά στις στάσεις των λεωφορείων, ανοίγουν με τελετουργικό δέος τους λογαριασμούς στα app, παίζουν πυρετικά στοιχήματα. Αυτοί είναι οι πολλοί εμείς, λιγότερο ή περισσότερο σιωπηλοί, λιγότερο ή περισσότερο καρτερικοί, θυμωμένοι, με πεισμωμένη αδιαφορία, ανίσχυροι εν τέλεΣε αυτό το έδαφος της βουβαμάρας, της παγερής αδιαφορίας για την πολιτική, βλασταίνουν οι ανθρωπότυποι της πολιτικής διαχείρισης, αυτοί που βλέπουμε στο καθημερινό θέατρο σκιών, σουρεαλιστικές φιγούρες αποσπασμένες από την καθημερινότητα, που εντούτοις ηλεκτρίζουν την καθημερινότητα, την καθιστούν όλο και πιο ακατανόητη, όλο και πιο δυσφορική.

Βίαιοι, βρόμικοι και κακοί

Η αλλοίωση των προσώπων από την εξουσία έχει περιγραφεί εκτενώς στην τέχνη, από την πάλι επίκαιρη «Οδύσσεια» έως τον Σέξπιρ, από τον σεξπιρικό Κουροσάβα έως τις μαφιόζικες αλληγορίες του αμερικανικού σινεμά και πρόσφατα τον «Il Divo» Αντρεότι και το «Loro» Μπερλουσκόνι του Σορεντίνο.

Για την ελληνική περίπτωση τα χρόνια του 2020 θα μπορούσαν να αποδοθούν μόνο με μαύρη πικρή κομέντια α λ’ ιταλιάνα, π.χ. με το «Βίαιοι, βρόμικοι και κακοί» του Ετορε Σκόλα. Οι αδίστακτοι, μοχθηροί, βίαιοι χαρακτήρες, που μοιράζονται κάθε μήνα τη σύνταξη της γιαγιάς και κατόπιν την εγκαταλείπουν, είναι οι νεοδεξιοί χρυσοκάνθαροι που απομυζούν μια ξέπνοη κοινωνία, μια νεο-ΕΡΕ με λευκό κολάρο και μανικετόκουμπα, αδίστακτα τρολ, αδιευκρίνιστοι με offshore και πεντακοσάρικα που δεν απολογούνται σε κανέναν κερατά. Αυτοί είναι τα role models για ένα μέρος του πληθυσμού, διόλου ευκαταφρόνητο.

Μαζί με τους ακροδεξιούς και τους μεταλλαγμένους δεξιούς, τα ανθεκτικά απομεινάρια του σημιτικού εκσυγχρονισμού, με φαιοκύανες λεοντές, διαγωνιζόμενοι σε ωμότητα και gaslighting.

Η Αριστερά αυτοφαγοκυτταρώνεται

Aλλά και στην Αριστερά παρατηρούνται μεταλλάξεις, μάλιστα σοκαριστικές. Εδώ ερμηνευτικό κλειδί είναι μάλλον η εξουσία, η μεταμορφωτική της δύναμη. Η Αριστερά κατόρθωσε να κυβερνήσει υπό τις πιο αντίξοες συνθήκες σε όλη τη Μεταπολίτευση, διατηρώντας ένα πολιτικό κεφάλαιο και χωρίς κανένα απολύτως οικονομικό σκάνδαλο.

Μετά το 2019 κατόρθωσε να περιπέσει διαδοχικά σε πολιτική αφλογιστία, σύγχυση έως ευνουχισμού, αυτοδιάλυση, αυτοκανιβαλισμό και αυτοεξευτελισμό.

Σαν τρελαμένος μικροοργανισμός που φαγοκυτταρώνει τον ίδιο του τον εαυτό και αυτοδιαιρείται. Τη συλλογική φαγοκυττάρωση την εκτέλεσαν άνθρωποι: ηγέτες, στελέχη, μέλη, followers. Πώς; Σκέφτομαι ότι η εμπειρία της εξουσίας, πλούσια και πικρή ταυτοχρόνως, για κάποιους, πολλούς, έδρασε σαν διαρκές υπερδιεγερτικό, τους έριξε σε βαρύ εθισμό. Οι ανθρώπινες αδυναμίες, συγγνωστές ώς έναν βαθμό, υπερδιεστάλησαν από την εξουσία και κατακυρίευσαν τον νου, οδήγησαν σε πολιτική τύφλωση, κυνισμό, στον αταβισμό της καρέκλας, στην πλήρη αναξιοπρέπεια.

Η κυβερνήσασα Αριστερά σαγηνεύτηκε από την εξουσία, εγκιβωτίστηκε στο οιονεί κληρονομικό «ηθικό πλεονέκτημα» και λησμόνησε ότι αφενός αυτό είναι προσωπική κατάκτηση, αφετέρου, πρέπει διαρκώς να κατακτάται. Και πάντα εντός Ιστορίας.

Rien;

Η Ιστορία: Μέσα στο χάος ακούστηκε το γιακωβίνικο «ή αυτοί ή εμείς», κατόπιν ήρθε η Παλινόρθωση, ωμή και ιταμή, ήρθε η αυτοδιάλυση και ο αυτοεξευτελισμός, θα ακολουθήσει μπλερισμός. Και οι πολλοί, οι ηττημένοι των κρίσεων, θα παραμένουν σιωπηλοί. Εκτός και εάν πέφτουμε έξω όπως ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’ όταν τη 14η Ιουλίου 1789 έγραφε στο ημερολόγιό του «Rien», τίποτα.

ΠΗΓΗ:https://www.efsyn.gr/nisides/1436599/komentia-a-la-gkreka/

Ο Σαχτούρης διαβάζει Σαχτούρη

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=FTTLvIKudI8&t=14s

Επτά επί Θήβας - Αισχύλος [Γιάννης Τσαρούχης 1982, Θέατρο Θηβών]

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=vNQawNmm0Fw&t=3s

Η λιτότητα ως εργαλείο κυριαρχίας

Θανάσης Γιαλκέτσης

 Η Ιταλίδα Κλάρα Ματέι είναι σήμερα καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Tulsa στην Οκλαχόμα. Τη γνωρίσαμε διαβάζοντας το σημαντικό βιβλίο της «Η τάξη πραγμάτων του κεφαλαίου» (μετάφραση: Βασίλης Τομανάς, Νησίδες, 2024). Σε αυτό η Ματέι μελετούσε τις παράλληλες και αλληλένδετες ιστορίες της επικράτησης της πολιτικής της λιτότητας στο λίκνο του κλασικού φιλελευθερισμού, τη Βρετανία, και στη γενέτειρα του φασισμού, την Ιταλία, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Ιταλίδα οικονομολόγος ερμήνευε τη λιτότητα, όχι ως απάντηση σε συγκυριακές κρίσεις, αλλά ως μια σταθερά του σύγχρονου καπιταλισμού, ικανή να εγγυάται την επιβίωσή του στη διάρκεια περιόδων έντονης αμφισβήτησης της κυριαρχίας του. Στις 28 Μαΐου 2026, η Κλάρα Ματέι μίλησε για τις πολιτικές της λιτότητας στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Festival per la Costituzione, που οργάνωσε ο δήμος της ιταλικής πόλης Σαν Ντανιέλε του Φριούλι.

Σύμφωνα με τη Ματέι, οι πολιτικές λιτότητας, που υιοθετήθηκαν στις τελευταίες δεκαετίες, δεν σχεδιάστηκαν για να επιλύσουν τις κρίσεις, αλλά για να τις διαχειριστούν προς όφελος του κεφαλαίου, πειθαρχώντας τον κόσμο της εργασίας και αποδυναμώνοντας τη δημοκρατική παρέμβαση στην οικονομική σφαίρα. Η οικονομία, εξηγεί η Ματέι, δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Πίσω από κάθε φορολογική, νομισματική ή βιομηχανική επιλογή υπάρχουν κοινωνικοί συσχετισμοί δύναμης, ταξικά συμφέροντα και συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, ένα ελάχιστο ποσοστό του πληθυσμού συγκεντρώνει ήδη πελώριες περιουσίες, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας, εργασιακής επισφάλειας και απώλειας της αγοραστικής τους δύναμης. Και αυτό που είναι αποκαλυπτικό είναι ο ταυτόχρονος χαρακτήρας και ο δεσμός αυτών των φαινομένων: ενώ μεγαλώνει ο αριθμός των φτωχών εργαζομένων, μεγαλώνει και ο αριθμός των πάμπλουτων.

Σύμφωνα με τη Ματέι, αυτή η εξέλιξη δεν αποτελεί μιαν αντίφαση του συστήματος, αλλά τη λογική του έκβαση. Τα κέρδη μεγαλώνουν ακριβώς επειδή μειώνεται το ποσοστό του εθνικού πλούτου που αντιστοιχεί στην εργασία. Η συμπίεση των μισθών, η αποδυνάμωση των συνδικάτων και η προσωρινότητα της απασχόλησης δεν αποτελούν επομένως πρόσκαιρες ανωμαλίες, αλλά αναγκαίες προϋποθέσεις για να διατηρούνται υψηλά τα επίπεδα συσσώρευσης και η κερδοφορία του κεφαλαίου. Για να κατανοήσουμε αυτόν τον μηχανισμό, υποστηρίζει η Ματέι, χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε ξανά μια λέξη, η οποία εξαφανίστηκε βαθμιαία από το δημόσιο λεξιλόγιο: τη λέξη καπιταλισμός.

Ένα από τα κεντρικά σημεία της παρέμβασης της αναφέρεται πράγματι στην κριτική που ασκεί στη σύγχρονη οικονομική γλώσσα, η οποία έχει αντικαταστήσει έννοιες όπως η εκμετάλλευση, η κοινωνική σύγκρουση, οι κοινωνικές τάξεις, με όρους φαινομενικά ουδέτερους όπως ανταγωνιστικότητα, αποτελεσματικότητα, ελεύθερη αγορά κ.ά. Αυτή η αλλαγή ορολογίας δεν είναι βέβαια τυχαία. Με την εξάλειψη της έννοιας του καπιταλισμού, συγκαλύπτεται ο πολιτικός χαρακτήρας του οικονομικού συστήματος και παρουσιάζονται οι κανόνες λειτουργίας του σαν να είναι φυσικοί ή απλώς τεχνικοί και αναπόφευκτοι. Με αυτόν τον τρόπο, η αναδιανεμητική σύγκρουση εξοβελίζεται από τη δημόσια συζήτηση και οι οικονομικές αποφάσεις εμφανίζονται σαν απλές διαχειριστικές αναγκαιότητες.

Ένα μέρος της ομιλίας της Ματέι αναφέρεται στην ιστορία της οικονομικής σκέψης και ιδιαίτερα στη μετάβαση από την κλασική πολιτική οικονομία στη νεότερη νεοκλασική οικονομική θεωρία. Οι κλασικοί οικονομολόγοι, από τον Άνταμ Σμιθ ώς τον Ντέιβιντ Ρικάρντο, ερμήνευαν την καπιταλιστική οικονομία ως ένα σύστημα που διαπερνιέται από αποκλίνοντα συμφέροντα, όπως εκείνα των εργαζομένων, των γαιοκτημόνων και των βιομηχάνων. Η εργασία θεωρούνταν η πηγή της αξίας και η κοινωνική σύγκρουση ένα δομικό στοιχείο της οικονομίας. Με την επιστημολογική στροφή του τέλους του 19ου αιώνα προς τη λεγόμενη «οριακή θεωρία», η σύγκρουση χάνεται από τον ορίζοντα της οικονομικής σκέψης. Γεννιέται εκείνη που η Ματέι ορίζει ως «καθαρή οικονομία», μια επιστήμη που αξιώνει να διαχωριστεί από την πολιτική και να περιγράφει την αγορά σαν έναν χώρο αρμονικό, που κυβερνιέται από επιστημονικούς νόμους. Το κέρδος δεν ερμηνεύεται πλέον ως αποτέλεσμα συσχετισμών δύναμης, αλλά ως επιβράβευση για το επιχειρηματικό ρίσκο, την αποταμίευση και την επένδυση.

Σύμφωνα με την Κλάρα Ματέι, η λιτότητα χρησιμεύει κυρίως για να συμπιεστούν οι μισθοί, να αποδυναμωθεί η συνδικαλιστική δράση και η διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων και να προστατευτεί η κερδοφορία του κεφαλαίου.

Με την επικράτηση του νεοκλασικού παραδείγματος, η οικονομική θεωρία παύει να αναρωτιέται για τις σχέσεις εξουσίας και παρουσιάζεται ως τεχνική επιστήμη ικανή να παράγει ουδέτερες λύσεις. Από δω προκύπτει μια από τις πιο σημαντικές διαδικασίες της δυτικής νεωτερικότητας: η βαθμιαία απόσπαση της οικονομίας από τον δημοκρατικό έλεγχο. Οι θεμελιώδεις αποφάσεις εναποτίθενται σε ανεξάρτητες τεχνοκρατίες, που λειτουργούν χωρίς να συνυπολογίζουν ούτε την πολιτική σύγκρουση ούτε και τη λαϊκή ψήφο. Η πολιτική υποβαθμίζεται σε διαχείριση των καταναγκασμών που επιβάλλουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές και οι ανεξάρτητες νομισματικές αρχές. Ο πλούτος και οι πόροι μεταφέρονται προς τα πάνω, προς την επιχειρηματική τάξη, που θεωρείται ότι είναι η κύρια παραγωγική δύναμη, επειδή αποταμιεύει και επενδύει. Σε αυτό το πλαίσιο η Ματέι εξηγεί τις πολιτικές της λιτότητας. Θα ήταν λάθος να πιστέψουμε ότι ο κύριος σκοπός τους είναι η οικονομική ανάπτυξη ή η συλλογική ευημερία. Η λιτότητα χρησιμεύει κυρίως για να συμπιεστούν οι μισθοί, να αποδυναμωθεί η συνδικαλιστική δράση και η διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων και να προστατευτεί η κερδοφορία του κεφαλαίου. Και γι’ αυτό η Ματέι την ορίζει ως «ταξική πάλη από τα πάνω», ως μια μόνιμη στρατηγική διαμόρφωσης των συσχετισμών δύναμης προς όφελος των οικονομικών ελίτ.

Οι πολιτικές της λιτότητας παίρνουν τρεις μορφές, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους. Η πρώτη είναι η δημοσιονομική: περικοπές των δημόσιων δαπανών, ιδιωτικοποιήσεις, μείωση της προοδευτικής φορολογίας και αύξηση των έμμεσων φόρων. Η δεύτερη μορφή είναι η νομισματική. Η αύξηση των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες ερμηνεύεται ως εργαλείο επιβράδυνσης της οικονομίας και συγκράτησης των μισθών. Σε αυτήν την προοπτική, η ανεργία δεν είναι μόνο μια παράπλευρη απώλεια, αλλά και ένας μηχανισμός πειθάρχησης της εργατικής δύναμης. Όσο περισσότεροι εργαζόμενοι ανταγωνίζονται μεταξύ τους για μια θέση εργασίας τόσο μειώνεται η ικανότητά τους να διεκδικήσουν υψηλότερους μισθούς ή καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Η τρίτη μορφή της λιτότητας είναι η βιομηχανική: απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, προσωρινότητα της απασχόλησης, αποδυνάμωση των συνδικάτων και ιδιωτικοποιήσεις. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί μια εργατική δύναμη εξασθενημένη, λιγότερο σταθερή, πιο ευέλικτη και επομένως πιο εύκολα προσαρμόσιμη στις απαιτήσεις του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Ένα σημαντικό μέρος της ομιλίας της Ματέι αναφέρεται στην ιταλική ιστορία της περιόδου μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο μεταπολεμικός κόσμος κινούνταν προς μιαν ανατροπή της οικονομικής και πολιτικής τάξης πραγμάτων. Στην Ιταλία, η περίφημη «κόκκινη διετία» (1919-1920) ήταν μια περίοδος που σημαδεύτηκε από καταλήψεις εργοστασίων, εργατικά συμβούλια, συνεταιρισμούς και αγροτικές κινητοποιήσεις. Αντιπροσωπευτική μορφή εκείνης της περιόδου ήταν ο Αντόνιο Γκράμσι, με την εμπειρία της Ordine Nuovo στο Τορίνο και τη συγκρότηση εργατικών συμβουλίων. Η Ιταλία γνώρισε μιαν έκρηξη εργατικών αγώνων, που δεν απέβλεπαν μόνο σε μιαν αναδιανομή εισοδήματος, αλλά αμφισβητούσαν την καπιταλιστική ιδιοκτησία των επιχειρήσεων. Αυτή η δυνατότητα κοινωνικού μετασχηματισμού προς μια σοσιαλιστική κατεύθυνση ώθησε τις οικονομικές ελίτ να υποστηρίξουν όλο και πιο σκληρές μορφές αναστήλωσης και εδραίωσης της καπιταλιστικής τάξης πραγμάτων. Η αντίδραση στο αντικαπιταλιστικό κίνημα διευκόλυνε την άνοδο και την επικράτηση του φασισμού.

Όπως έδειξε η Ματέι και στο βιβλίο της «Η τάξη πραγμάτων του κεφαλαίου», ο φασισμός υπήρξε μεταξύ άλλων και ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά εργαστήρια στα οποία δοκιμάστηκε η πολιτική της λιτότητας. Στη φασιστική Ιταλία, λιτότητα και πολιτική καταπίεση συμβάδιζαν, καθώς από κοινού απέβλεπαν στην εξουδετέρωση της πολιτικής σύγκρουσης. Η λιτότητα, υποστηρίζει συμπερασματικά η Ματέι, είναι από τη φύση της αντιδημοκρατική, επειδή αποσπά τις θεμελιώδεις οικονομικές αποφάσεις από τον συλλογικό έλεγχο της πολιτικής κοινότητας. Αν ο καπιταλισμός οικοδομήθηκε με συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, ισχυρίζεται η Ιταλίδα οικονομολόγος, τότε μπορεί και να μετασχηματιστεί με πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες.

Το τελικό της μήνυμα είναι σαφές και ριζοσπαστικό: η κοινωνική, κλιματική και δημοκρατική κρίση του παρόντος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με οριακές ή τμηματικές τεχνικές βελτιώσεις. Έχει καταστεί αναγκαία μια ριζική αμφισβήτηση ολόκληρου του κυρίαρχου οικονομικού παραδείγματος και της ίδιας της σχέσης εργασίας και κεφαλαίου.

Πηγή:https://www.efsyn.gr/nisides/1430295/i-litotita-os-ergaleio-kyriarhias/

ΒΑΚΧΑΙ (ΒΑΚΧΕΣ) ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 2005, ΘΕΑΤΡΟ ΡΟΔΟΥ

 

Πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=z6eiXYpIjqQ&t=3851s

Το διαζύγιο καπιταλισμού και δημοκρατίας

Θανάσης Γιαλκέτσης

Το διαζύγιο καπιταλισμού και δημοκρατίας

Χωρίς μια δημοκρατική μορφή ικανή να αναχαιτίσει ή να μετασχηματίσει τον καπιταλισμό –και χωρίς μια πολιτική μορφή ικανή να αντιμετωπίσει την οικολογική κρίση- είμαστε χαμένοι.

Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι μόνο μια μορφή οικονομικής πολιτικής ή μια ιδεολογία που απελευθερώνει την αγορά, προκειμένου να ενισχύσει την καπιταλιστική κερδοφορία. Είναι και ένας τύπος πολιτικής ορθολογικότητας, που επεκτείνει τις οικονομικές αξίες και πρακτικές σε όλες τις διαστάσεις της ανθρώπινης ζωής. Όταν όμως το πεδίο της πολιτικής ορίζεται με οικονομικούς όρους, υπονομεύονται και διαβρώνονται τα θεμέλια της δημοκρατίας. Αυτή είναι μία από τις κεντρικές ιδέες που αναπτύσσει η Γουέντι Μπράουν, καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, στα βιβλία της που κυκλοφορούν στη γλώσσα μας: «Η καταστροφή του δήμου» (Πατάκης, 2017) και «Στα ερείπια του νεοφιλελευθερισμού» (San Casciano, 2026).

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης της Γουέντι Μπράουν, που περιέχεται στο συλλογικό έργο: «Capitalismo e democrazia, è divorzio?» (ResetDOC, 2026).

Η Αριστερά απέτυχε, ενώ η παγκόσμια Δεξιά απειλεί να δώσει τη χαριστική βολή στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Πώς εξηγείτε αυτή την άνοδο της Δεξιάς; Στο βιβλίο σας «Στα ερείπια του νεοφιλελευθερισμού», την περιγράψατε ως μια μεταβολή τύπου Φρανκενστάιν του νεοφιλελευθερισμού. Είμαστε ακόμα εντός αυτής της μεταβολής ή βρισκόμαστε ήδη σε μια μετα-νεοφιλελεύθερη φάση;

Θεωρώ ότι όποιος μιλάει για μετα-νεοφιλελευθερισμό επικεντρώνεται μόνον στις οικονομικές όψεις του νεοφιλελευθερισμού και τον φαντάζεται ακόμα ως μια πολιτική απορρύθμισης, μείωσης των φόρων, ιδιωτικοποίησης των δημόσιων αγαθών και παγκόσμια ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων. Η πολιτική δασμών του Τραμπ φαίνεται να κινείται προς μιαν άλλη κατεύθυνση. Κι ωστόσο, η ιδιωτικοποίηση δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών συνεχίζεται (αυτοκινητόδρομοι, υγεία, συντάξεις). Το ίδιο το κράτος είναι όλο και λιγότερο ένας δημόσιος οργανισμός και γίνεται όλο και περισσότερο μια οντότητα στην οποία «επενδύει» η ιδιωτική οικονομία. Με αυτή την έννοια, βρισκόμαστε ακόμα πλήρως στη νεοφιλελεύθερη εποχή και όχι πέρα από αυτήν. Η άλλη όμως όψη του νεοφιλελευθερισμού, στην οποία επικεντρώνομαι στα βιβλία μου «Η καταστροφή του δήμου» και «Στα ερείπια του νεοφιλελευθερισμού», αφορά τον χαρακτήρα του ως κυβερνητικής ορθολογικότητας. Πρόκειται για μια λογική που υποτάσσει κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα σε οικονομικά κριτήρια. Αυτή, κατά τη γνώμη μου, δεν μειώθηκ

 Όλα αυτά έχουν κομβική σημασία για να κατανοήσουμε ένα πρόσωπο όπως ο Τραμπ. Τι είναι στο βάθος ο Τραμπ; Είναι ένας ιδιαίτερος τύπος επιχειρηματία, ένας ιδιοκτήτης ακινήτων, ο οποίος ερμηνεύει τα πάντα με όρους επιχειρήσεων, συναλλαγών, διαπραγματεύσεων, καθώς και εκβιασμών και χειραγωγήσεων. Με αυτόν τον τρόπο κυβερνάει. (…)

Δεν θίξαμε όμως ακόμα τη διάσταση του αυταρχισμού. Οι μεγάλες εταιρείες δεν είναι δημοκρατικοί θεσμοί. Λειτουργούν με άκαμπτες ιεραρχίες, με αποφάσεις και εξουσίες που έρχονται από τα πάνω. Το να αποδεχόμαστε αυτό το μοντέλο ως θεμιτή μορφή πολιτικής αποτελεί μέρος της νεοφιλελεύθερης κληρονομιάς. Σίγουρα τα κλειστά σύνορα, η απέλαση των μεταναστών και η δαιμονοποίηση της παγκοσμιοποίησης τροφοδότησαν τη στροφή προς τα δεξιά. ‘Ηταν ένα είδος αντίδρασης εναντίον της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Η παγκοσμιοποίηση όμως είναι μόνον μία όψη του νεοφιλελευθερισμού. Το να επικεντρωνόμαστε μόνον σε αυτή σημαίνει ότι δεν βλέπουμε τα νεοφιλελεύθερα στοιχεία που εξακολουθούν να υπάρχουν σήμερα.

Οι νεοφιλελεύθεροι θεωρητικοί δεν θα είχαν θελήσει αυτή την ιδεολογική στροφή εναντίον της παγκοσμιοποίησης;

Όχι, δεν ήθελαν ούτε μαζικές πολιτικές κινητοποιήσεις ούτε λαϊκισμό. Κάθε άλλο. Αυτοί φαντάζονταν μιαν ολική πολιτική ειρήνευση, καθώς υποβάθμιζαν τους πολίτες σε οικονομικούς δρώντες. Δεν επιθυμούσαν ούτε ισχυρά στρατιωτικοποιημένα και αστυνομικά κράτη, όπως εκείνα τα νεοφασιστικά που βλέπουμε σήμερα. Ορισμένοι νεοφιλελεύθεροι στοχαστές ήταν μάλιστα πεισμένοι αντιφασίστες και προσπαθούσαν να σχεδιάσουν μια πολιτικο-οικονομική τάξη που θα εμπόδιζε την επιστροφή του φασισμού ή του ολοκληρωτισμού. Οι θεωρίες τους όμως παραγνώριζαν την πολιτική ισχύ και τη συλλογική κινητοποίηση, εν μέρει επειδή καλλιεργούσαν τη φαντασίωση ότι αυτές οι δυνάμεις απλώς θα εξαλείφονταν από μια κοινωνία ελεύθερης αγοράς.

Πρόσφατα, εσείς διατυπώσατε τη θεωρία μιας «μετα-φιλελεύθερης επανορθωτικής δημοκρατίας» ως εναλλακτικού δρόμου για να επανεξετάσουμε την ίδια τη δημοκρατία. Ποιες είναι οι θεμελιώδεις αρχές αυτής της πολιτικής μορφής;

«Όταν το πεδίο της πολιτικής ορίζεται με οικονομικούς όρους, υπονομεύονται και διαβρώνονται τα θεμέλια της δημοκρατίας» καταθέτει η Γουέντι Μπράουν.

Ο φιλελευθερισμός –αν και γεννήθηκε για να περιορίσει την εξουσία του κράτους ή της μοναρχίας και για να εγγυηθεί τις αστικές ελευθερίες- ως θεωρία και μορφή διακυβέρνησης έχει ήδη εξαντληθεί. Συνδεόταν πάντοτε με τον καπιταλισμό, αλλά σήμερα έχει αποικιστεί πλήρως από αυτόν. Μας έχει οδηγήσει στα πρόθυρα της οικολογικής κατάρρευσης. Δεν κατορθώνει να την αντιληφθεί οντολογικά ούτε και να την επιλύσει πολιτικά. Είναι ακόμα υπερβολικά ανθρωποκεντρικός και ατομικιστικός. Χωρίς μια δημοκρατική μορφή ικανή να αναχαιτίσει ή να μετασχηματίσει τον καπιταλισμό –και χωρίς μια πολιτική μορφή ικανή να αντιμετωπίσει την οικολογική κρίση- είμαστε χαμένοι.

Η αναγκαιότητα μιας μετα-φιλελεύθερης δημοκρατίας γεννιέται επομένως από την ανάγκη να απαντήσουμε σε δύο συνδεόμενες κρίσεις: στην κρίση της δημοκρατίας –που εκφυλίζεται σε αυταρχισμό ή φασισμό- και στην κρίση της ζωής στον πλανήτη. Δεν πιστεύω ότι ο φιλελευθερισμός διαθέτει τους πόρους για να αντιμετωπίσει καμία από τις δύο. Δεν μπορεί να αναχαιτίσει τον καπιταλισμό, ο οποίος έχει κυριεύσει και διαφθείρει ό,τι καλό απέμενε στη φιλελεύθερη δημοκρατία, ούτε μπορεί να μας οδηγήσει σε μια σχέση με τη φύση που θα υπερβαίνει τον μεθοδολογικό ατομικισμό, που βρίσκεται στο επίκεντρό του. Αυτός ο ατομικισμός όχι μόνον θέτει την ανθρώπινη ύπαρξη στο κέντρο, αλλά της παραχωρεί και την άδεια να κάνει ό,τι θέλει στο όνομα της ελευθερίας, την οποία ο φιλελευθερισμός εξυμνεί. Αυτό παρήγαγε την οικολογική κρίση και δεν μπορεί να μας βγάλει από αυτήν. Η επανορθωτική δημοκρατία πρέπει να θεμελιώνεται πάνω σε μια νέα πολιτική οικονομία και σε μια νέα πολιτική οικολογία. Τα θεμελιώδη στοιχεία της δημοκρατίας –πολιτική ελευθερία και πολιτική ισότητα- πρέπει να επαναπροσδιοριστούν πέρα από τη σύγχρονη διχοτομία ανάμεσα σε άνθρωπο και φύση.

Εσείς περιγράφετε την επανορθωτική δημοκρατία ως μια μορφή αριστερού κρατισμού, η οποία όμως δεν είναι κρατοκεντρική. Πώς μπορεί ένα παρόμοιο μοντέλο να αντιμετωπίσει υπερεθνικές και παγκόσμιες προκλήσεις;

Τα ίδια τα κράτη δεν είναι ο κατάλληλος τόπος για την επανορθωτική δημοκρατία. Η δημοκρατική μορφή που έχω στον νου μου, και που αναδύεται σε κάθε μέρος του κόσμου, είναι εκείνη στην οποία οι πρωταρχικές αρχές της δημοκρατίας, έτσι όπως μας την κληροδότησαν οι Έλληνες, είναι θεμελιώδεις αλλά όχι επαρκείς: η αρχή της πολιτικής ισότητας, δηλαδή η ίση κατανομή εξουσίας στους πολίτες, και η πολιτική ελευθερία, δηλαδή η κοινή αυτοκυβέρνηση. Πρόκειται για δύο μη φιλελεύθερες έννοιες.

Τα κράτη ωστόσο παραμένουν κομβικής σημασίας για να εφαρμόζουν τις αποφάσεις, για να οργανώνουν και να εφαρμόζουν ρυθμίσεις ή όρια και να παράγουν γενική ευημερία. Το ζήτημα είναι πώς να διατηρούμε τα κράτη υποταγμένα στη δημοκρατία, αντί να είναι οι δυνάμεις που αποδυναμώνουν τη δημοκρατία. Η Αριστερά πρέπει να απελευθερωθεί από εκείνη που ο Φουκό αποκαλούσε η δική μας «κρατοφοβία», δηλαδή ο φόβος μας για τα κράτη, η πεποίθησή μας ότι τα κράτη είναι πάντοτε αστυνομικά, βίαια, καταπιεστικά.

Πώς μπορούμε λοιπόν να χρησιμοποιήσουμε τα κράτη ως πλατφόρμες για τις πράσινες μεταβάσεις, ως τόπους στους οποίους να κατευθυνθούν οι πόροι και να εφαρμοστούν συγκεκριμένες ρυθμίσεις, αφήνοντας ταυτόχρονα μεγάλα πεδία στη δημοκρατία έξω από αυτά; Ας το θέσουμε διαφορετικά. Τα κράτη δεν θα μπορέσουν ποτέ να είναι δημοκρατικά, αλλά μπορούν να ενεργήσουν ως εργαλεία της δημοκρατίας. Ο κλασικός φιλελευθερισμός προσπαθεί να τοποθετήσει τη δημοκρατία στο εσωτερικό του κράτους και αντιμετωπίζει τα αντιδημοκρατικά του χαρακτηριστικά αντιπαραθέτοντας ή αντισταθμίζοντας τις διάφορες κρατικές εξουσίες και όργανα. Οι μεταφιλελεύθεροι δημοκράτες αποβλέπουν στο να υποτάξουν το κράτος στη δημοκρατία. Σήμερα θα πρέπει να στοχαστούμε για τούτο: Πού έγκειται η δημοκρατία; Τι μπορεί να κάνει; Πώς μπορούμε να δώσουμε φωνή στις ανθρώπινες υπάρξεις και στη φύση, έτσι ώστε η συμμετοχή στην οικοδόμηση ενός καλύτερου μέλλοντος να είναι κάτι που οι άνθρωποι αισθάνονται ότι το έχουν στα χέρια τους και για το οποίο νιώθουν ότι είναι υπεύθυνοι; Πρόκειται τόσο για ένα θεωρητικό καθήκον όσο και για ένα πεδίο πολιτικού πειραματισμού.

πηγή:https://www.efsyn.gr/nisides/1426563/to-diazygio-kapitalismoy-kai-dimokratias/

Infowar: Ο Ρομπέν των Δασών, το ΑΙ και ο νέος πόλεμος των τάξεων

  Άρης Χατζηστεφάνου

Για χρόνια μάθαμε να φοβόμαστε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα καταλάβει τον κόσμο, θα μας κάνει χαζούς και θα μας πάρει τις δουλειές, ενώ το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι μετατρέπει τη γνώση σε προνόμιο των λίγων. Η λύση είναι δύσκολη όσο και απλή στη σύλληψή της: κοινωνικοποίηση των εταιρειών ΑΙ

Δεν ήταν ήρωας» τιτλοφορούσε πρόσφατη ανάλυσή του για τον Ρομπέν των Δασών το BBC. Αναπαράγοντας ουσιαστικά το πνεύμα της ταινίας «Ο Θάνατος του Robin Hood», του Μάικλ Σαρνόσκι, το κείμενο υποστήριζε ότι ο μύθος του ανθρώπου που κλέβει τους πλούσιους για να βοηθήσει τους φτωχούς αποκρύπτει τη «σκοτεινή, βίαιη, μεσαιωνική καταγωγή του Ρομπέν των Δασών».

Αν και το σενάριο της ταινίας στηρίζεται σε μια μπαλάντα του 17ου αιώνα, η νέα αφήγηση που προωθείται έχει όλα τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου ιστορικού αναθεωρητισμού: ο λαϊκός ήρωας δεν μαχόταν τους ισχυρούς της εποχής του, αλλά είχε εμπλακεί σε μια προσωπική βεντέτα που αναπαρήγε έναν κύκλο βίας χωρίς κανένα ιδεολογικό πρόσημο. Περίπου δηλαδή το αποτέλεσμα που θα έπαιρνες αν άφηνες ιστορικούς σαν τους Καλύβα-Μαραντζίδη να διηγηθούν την ιστορία του Ρομπέν των Δασών.

Αυτή η αφήγηση βέβαια αφήνει συνειδητά στο περιθώριο την ανάλυση που πραγματοποιούσε ο (ηθικά τσαλακωμένος αλλά πολιτικά πάντα δικαιωμένος) Νόαμ Τσόμσκι για τον μεσαιωνικό ήρωα.

Σύμφωνα με τον καθηγητή του ΜΙΤ, ο μύθος του Ρόμπιν Χουντ αντικατοπτρίζει την τεράστια μάχη που διεξήχθη τον 13ο αιώνα για την πρόσβαση στα δημόσια (κοινά) αγαθά που προσέφεραν οι δασικές εκτάσεις, όπως το νερό, την τροφή και την ξυλεία. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, το πραγματικό πνεύμα του Ρομπέν των Δασών ήταν η αντίσταση των χωρικών στην «ιδωτικοποίηση» της δημόσιας γης που είχε πραγματοποιήσει ο Γουλιέλμος Α’ της Αγγλίας (γνωστός ως Γουλιέλμος ο Κατακτητής).

Η νίκη απέναντι στον βασιλιά αποτυπώθηκε το 1217 μ.Χ. στην περίφημη Χάρτα των Δασών –συμπληρωματικό κείμενο της Magna Carta– η οποία εξασφάλιζε ίση πρόσβαση όλων των ελεύθερων πολιτών στα σημαντικότερα δημόσια αγαθά.

Όταν βέβαια θα γραφτεί η μπαλάντα για τον Θάνατο του Ρόμπιν Χουντ, ο πρώιμος καπιταλισμός είχε ήδη μετατρέψει τη Χάρτα των Δασών σε μακρινή ανάμνηση.

Περίπου οκτώ αιώνες μετά τη Magna Carta, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη κλοπή δημόσιας περιουσίας από την εποχή του Γουλιέλμου του Κατακτητή, ενώ συμπτωματικά παρακολουθούμε τον δεύτερο θάνατο του Ρομπέν των Δασών στη μεγάλη οθόνη.

Η δεύτερη λεηλασία των κοινών

Οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και κυρίως τα λεγόμενα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM) όπως το ChatGPT λυμαίνονται το σύνολο της γνώσης που παρήγαγε ο ανθρώπινος πολιτισμός σε όλη την ιστορία του, ενώ παράλληλα γιγαντώνουν το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών.

Στις αρχές του 2026 η UNICEF εξηγούσε ότι τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε εδώ και δεκαετίες για να κατανοήσουμε το ψηφιακό χάσμα (τις διαφορές πρόσβασης σε υπολογιστές και στο ίντερνετ αλλά και τις γνώσεις που απαιτούνται για να τα χρησιμοποιήσεις) δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουμε τις νέες αντιθέσεις που δημιουργούν οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.

Το γεγονός, λόγου χάρη, ότι οι εταιρείες επιβάλλουν συνδρομές για τη χρήση των πιο εξελιγμένων LLM, τα οποία χρησιμοποιούν περισσότερη υπολογιστική ισχύ για να προσφέρουν τις απαντήσεις τους, σημαίνει ότι δεν αλλάζει μόνο η πρόσβαση στη γνώση αλλά και το ίδιο το περιεχόμενο της γνώσης. Ο κάτοικος του παγκοσμιοποιημένου Νότου αλλά και ο φτωχός του παγκόσμιου Βορρά που δεν μπορούν να πληρώσουν τη συνδρομή θα λάβουν απαντήσεις κατώτερης ποιότητας ακόμη και αν χρησιμοποιούν τους ίδιους υπολογιστές και ξέρουν να κάνουν τα ίδια prompt – τις ερωτήσεις που κάνουμε στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα.

Στις ΗΠΑ ο Μπέρνι Σάντερς έχει προτείνει να περάσει το 50% των μετοχών των σχετικών εταιρειών σε ένα δημόσιο ταμείο

Καθώς όμως το νέο ψηφιακό χάσμα είναι εγγεγραμμένο στο DNA των εταιρειών που ελέγχουν το ΑΙ, το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί με τις παραδοσιακές κρατικές παρεμβάσεις που προσέφεραν απλώς υλικοτεχνικό εξοπλισμό και εκπαιδευτικά προγράμματα στους οικονομικά ασθενέστερους. Αν η επεξεργασία της γνώσης που παράγουμε ελέγχεται από ιδιωτικές εταιρείες που την αντιμετωπίζουν όχι σαν δημόσιο αγαθό αλλά σαν εμπόρευμα, η μόνη λύση είναι το πέρασμα της τεχνητής νοημοσύνης υπό κοινωνικό έλεγχο.

Στις ΗΠΑ ο Μπέρνι Σάντερς έχει προτείνει να περάσει το 50% των μετοχών των σχετικών εταιρειών σε ένα δημόσιο ταμείο – ανάλογο με αυτό που χρησιμοποιεί η Νορβηγία για τα έσοδα από τις εξορύξεις πετρελαίου. Το σενάριο φαντάζει ριζοσπαστικό και «κομμουνιστικό» στα μάτια των κυρίαρχων της Σίλικον Βάλεϊ, αλλά είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά μετριοπαθές αν αναλογιστεί κανείς τι πραγματικά διακυβεύεται. Για την ακρίβεια είναι τόσο μετριοπαθές ώστε μια σχετική πρόταση κατέθεσε στις αρχές Ιουνίου και ο Ντόναλντ Τραμπ, ενώ η εταιρεία Open AI φέρεται να εξετάζει την οικειοθελή παράδοση του 5% των μετοχών της. Οι λόγοι για τους οποίους παρατηρείται αυτή η συστημική μετατόπιση είναι πολλοί και ξεπερνούν τα όρια του παρόντος κειμένου: Ο Τραμπ μπορεί να σκέφτεται με όρους προσωπικής κερδοσκοπίας, το οικονομικό κατεστημένο ίσως φοβάται το σκάσιμο της φούσκας του ΑΙ και επιθυμεί στοιχειώδη έλεγχο των νέων υποδομών –όπως έκανε και στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα–, οι εταιρείες δίνουν λίγα για να μη χρειαστεί να χάσουν περισσότερα κ.ο.κ.

To μόνο βέβαιο είναι ότι το πνεύμα του Ρομπέν των Δασών είναι πιο ζωντανό από ποτέ.

Πηγή:https://www.efsyn.gr/themata/1425616/o-rompen-ton-dason-to-ai-kai-o-neos-polemos-ton-taxeon/

ΣΟΦΟΚΛΗ -ΗΛΕΚΤΡΑ - 1961

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=77biMTtmtKc&t=12s

ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ 1977 ΣΟΦΟΚΛΗΣ, ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ, Α. ΜΙΝΩΤΗΣ

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=YS8Kuvr0d6w&t=7s

ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Η ΕΝ ΑΥΛΙΔΙ 2002 ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ

 

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=o_MfJPNs-mw

ΠΕΡΣΕΣ ,2000, ΑΙΣΧΥΛΟΣ, ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=n6x4IZPh_tQ&t=15s

Ερευνώντας την εξέλιξη της ηθικής

Η εποχή του Γουτεμβέργιου τέλειωσε. Έχουμε μπει ήδη στην ψηφιακή εποχή και ίσως δεν θα μπορούμε πλέον να γνωρίσουμε αυτό που είναι αληθινό. «Η τεχνητή νοημοσύνη συνεπάγεται πολύ σοβαρούς κινδύνους εξάλειψης της ανθρωπότητας. Ο κίνδυνος στον οποίο επικεντρώνομαι, και είναι ο πιο εύκολα διαχειρίσιμος, είναι εκείνος που αφορά τα παιδιά»

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Τζόναθαν Χάιντ είναι καθηγητής στο Stern School of Business του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. Στη γλώσσα μας κυκλοφορεί το βιβλίο του «Η γενιά του άγχους» (Παπασωτηρίου, 2024), με το οποίο προειδοποιούσε για τους κινδύνους που απειλούν την ψυχική υγεία των εφήβων (αύξηση του ποσοστού του άγχους και της κατάθλιψης), εξαιτίας της σχέσης που αναπτύσσουν με τις νέες τεχνολογίες της επικοινωνίας.

Οι νέοι σήμερα περνούν πολλές ώρες καθημερινά προσηλωμένοι στα κινητά τους τηλέφωνα, συνδεδεμένοι με το διαδίκτυο και με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν απομένει επομένως χρόνος για άμεσες επαφές με φίλους, για ελεύθερο παιχνίδι ή για την ανάγνωση βιβλίων, για εκείνες δηλαδή τις πολύτιμες εμπειρίες που είναι αναγκαίες για μια ψυχικά πιο υγιή ενηλικίωση. Η ψυχολογία μελετάει μεταξύ άλλων και όσα μπορούν να δώσουν νόημα στη ζωή του ανθρώπου. Αυτό το ζήτημα οδήγησε τον Χάιντ να ενδιαφερθεί για τα ηθικά θεμέλια που προσδιορίζουν την «καλή ζωή» σε κάθε κοινωνία. Κατέληξε έτσι στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν ορισμένες θεμελιώδεις αρχές της ηθικής, που όλοι οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ανεξάρτητα από τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουν.

Μιλώντας στο γαλλικό περιοδικό Sciences Humaines (Μάιος 2026), ο Χάιντ εξηγεί τις θέσεις του: «Άντλησα αυτή την ιδέα εν μέρει από τον μεγάλο Ολλανδό ηθολόγο Φρανς ντε Βάαλ, συγγραφέα του βιβλίου “Le bon singe” (1996), ενός έργου που άλλαξε την αντίληψή μου για την ηθική. Σύμφωνα με τον Ντε Βάαλ, οι χιμπατζήδες διαθέτουν ορισμένα ηθικά θεμέλια, ένα από τα οποία είναι η ενσυναίσθηση που προκύπτει από τον δεσμό μητέρας-τέκνου. Μου φανερώθηκε έτσι καθαρά ότι είμαστε θηλαστικά προικισμένα με ένα σύστημα πρόσδεσης, που μας ωθεί να φροντίζουμε συναισθηματικά τα παιδιά μας και, κατ’ επέκταση, άλλα ευάλωτα πλάσματα που υποκινούν την ενσυναίσθησή μας. Δεν πρόκειται για μια πολιτισμική επινόηση, αλλά για έναν βιολογικό μηχανισμό έμφυτο σε όλα τα θηλαστικά. Ιδού λοιπόν ένα πρώτο θεμέλιο.

Η δικαιοσύνη είναι ένα δεύτερο θεμέλιο. Όλες οι κοινωνίες εξοργίζονται όταν ορισμένοι καρπώνονται περισσότερα από όσα αξίζουν. Αυτό ήταν άλλωστε ένα από τα προβλήματα του κομμουνισμού: μπορεί να ζει κανείς σε κοινότητα στους κόλπους μιας οικογένειας, όπου καθένας δίνει και δέχεται ανάλογα με τις ανάγκες του, αλλά από τη στιγμή που οι σχέσεις επεκτείνονται σε άλλες ομάδες, ανακαλύπτουμε ότι ορισμένοι παίρνουν περισσότερα από όσα δίνουν, πράγμα που προκαλεί την οργή των άλλων. Έτσι προσέγγισα την ηθική: εξετάζοντας τα συστατικά της στοιχεία, τα θεμέλια πάνω στα οποία η κουλτούρα οικοδομεί έπειτα ένα γιγάντιο τακτοποιημένο οικοδόμημα.

Ο έσχατος σκοπός της ηθικής είναι βέβαια να κατορθώσουμε να συμβιώνουμε πολιτισμένα. Δεν μπορούμε όμως να τον κατανοήσουμε, αν δεν λάβουμε υπόψη μας την επιλογή ομάδας, μιαν έννοια που συζητήθηκε επί πολύ καιρό στη βιολογία. Πολλές θεωρίες, που ανάγονται στις εργασίες του βιολόγου Robert Trivers το 1971, εξηγούσαν ότι καθένας μπορεί να αναγνωρίσει τον άλλον και να θυμηθεί τις συμπεριφορές του στο παρελθόν: “Στάσου, με εξαπάτησες την προηγούμενη φορά, δεν θα συνεργάζομαι πλέον μαζί σου”. Έτσι, στο ατομικό επίπεδο, μπορεί να είναι επωφελές για ένα άτομο το να θεωρείται ότι είναι ηθικό. Και αυτό χαρακτήριζε την ηθική ψυχολογία μέχρι τώρα: μια εστίαση στο ατομικό επίπεδο.

Διαβάζοντας όμως έργα της ανθρωπολογίας, μεγάλο μέρος των οποίων πραγματεύεται την ένταξη στη φυλή, την ομαδική αφοσίωση, περίπλοκα τελετουργικά σεβασμού των αρχών, αλλά και διατροφικά ή άλλα ταμπού, ενδιαφέρθηκα για την κοινωνικοποίηση. Γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο αγελαίοι; Ο Δαρβίνος ακολούθησε ακριβώς τον ίδιο δρόμο, προσπαθώντας να κατανοήσει την εξέλιξη της ηθικής. Παρατήρησε ότι μια ομάδα προσώπων, που συνδέονται με δεσμούς αφοσίωσης, υπερέχει μιας άλλης ομάδας που δεν διαθέτει αυτή την αφοσίωση. Μια ομάδα εμπνεόμενη από συναισθήματα της φυλής, προικισμένη με μια ψυχολογία της φυλής, μπορεί να μείνει ενωμένη και να αποκαλυφθεί ισχυρότερη απέναντι σε άλλες ομάδες.

Γι’ αυτό, στο βιβλίο μου The Righteous Mind, υποστηρίζω ότι δεν καταγόμαστε μόνον από άτομα που είχαν τη μεγαλύτερη επιτυχία αναπαραγωγής, αλλά ότι καταγόμαστε από ομάδες που εξολόθρευσαν τις άλλες ομάδες, τις άφησαν να πεθάνουν από πείνα, λεηλατώντας τους πόρους τους, το νερό, την τροφή τους. Ιδού γιατί είμαστε κοινωνικές ομάδες. Η ηθική μας κρίση άλλωστε εξαρτάται από τους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς.

Η ηθική των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, πολύ εξισωτική, δεν λειτουργεί παρά μόνο σε κοινωνίες πολύ μικρής κλίμακας. Από τη στιγμή που αυτές μεγαλώνουν ή που αναπτύσσεται η γεωργία, βλέπουμε να εμφανίζονται αρχηγοί. Οι κοινωνίες καταλήγουν να κυριαρχούνται από έναν άνθρωπο. Μολονότι θα μπορούσε να κάνει και καλά πράγματα για την ομάδα, αυτός ο αρχηγός έχει την τάση να σφετερίζεται το μεγαλύτερο μέρος των πόρων, να κρατάει για τον εαυτό του τις πιο ωραίες γυναίκες, να είναι πολύ εγωιστής. Αυτό το μοντέλο ήταν σχετικά σταθερό. Αλλά στον 18ο αιώνα, στη Δύση, εμφανίστηκαν νέες ιδέες σχετικά με τον τρόπο της ανθρώπινης συμβίωσης, ιδέες φιλοσοφικές, χωρίς βαθιές ρίζες στην ψυχολογία μας. Για παράδειγμα: “Όποια και αν είναι η ομάδα στην οποία ανήκετε, όποια και αν είναι η φυλή σας, όλοι σας έχετε ίσα δικαιώματα”. Επρόκειτο για λαμπρές και ανανεωτικές φιλοσοφικές ιδέες, που επέτρεψαν την ανάδυση κοινωνιών με τις καλύτερες επιδόσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής, της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας ήταν οι πιο ευημερούσες κοινωνίες που δημιούργησε ποτέ η ανθρωπότητα, καθώς εγγυούνταν ελευθερία, δικαιώματα των γυναικών και των σεξουαλικών μειονοτήτων, προστασία του περιβάλλοντος κ.ά.Σήμερα μπαίνουμε σε μιαν εποχή μειζόνων τεχνολογικών ανατροπών, ενδεχομένως ασύμβατων με τους θεσμούς που δημιουργήθηκαν στην εποχή του Γουτεμβέργιου. Όλες οι πρόοδοι που επιτεύχθηκαν μέχρι τώρα κατέστησαν δυνατές χάρη στην έλευση του βιβλίου, την επιστημονική επανάσταση, τον Διαφωτισμό, τον Τύπο. Η δημοκρατία είναι ένας διάλογος και όσο αυτός ο διάλογος ήταν ανοιχτός στην εμφάνιση βιβλίων και εφημερίδων, αναπτύξαμε τις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Αυτή η εποχή όμως έχει περάσει. Η εποχή του Γουτεμβέργιου τέλειωσε. Έχουμε μπει ήδη στην ψηφιακή εποχή και ίσως δεν θα μπορούμε πλέον να γνωρίσουμε αυτό που είναι αληθινό. Έτσι πολλά πράγματα καταρρέουν, πολλά παρακμάζουν, οι θεσμοί δυσλειτουργούν. Μέσα σε αυτό το χάος, ένας ισχυρός άνδρας μπορεί να εμφανιστεί και να ανατρέψει τα πάντα στο διάβα του, χωρίς κανείς να μπορεί να τον σταματήσει. Φοβάμαι ότι ακριβώς αυτό συμβαίνει σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες.Αυτό που είναι επίσης πολύ ανησυχητικό είναι ότι η εξουσία της διάπλασης των ατόμων έχει εναποτεθεί σε κάποιους επιχειρηματικούς γίγαντες, που αιχμαλωτίζουν ήδη την προσοχή ολόκληρου του κόσμου. Και οι οποίοι, με την τεχνητή νοημοσύνη, σύντομα θα ελέγχουν τις περισσότερες από τις σχέσεις μας. Η τεχνητή νοημοσύνη συνεπάγεται πολύ σοβαρούς κινδύνους εξάλειψης της ανθρωπότητας με πολλαπλά μέσα. Ο κίνδυνος στον οποίο επικεντρώνομαι, και είναι ο πιο εύκολα διαχειρίσιμος, είναι εκείνος που αφορά τα παιδιά. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν διεισδύσει στα μάτια μας και στα αυτιά μας και έχουν συγκεντρώσει την προσοχή μας. Αποτέλεσμα: οι σημερινοί νέοι δεν έχουν πλέον ελεύθερο χρόνο, γιατί περνούν εφτά έως εννέα ώρες καθημερινά στα κινητά τους τηλέφωνα. Και αυτό έχει συμβεί μέσα σε είκοσι χρόνια. Η τεχνητή νοημοσύνη όμως επιτίθεται τώρα στις σχέσεις μας, στους συναισθηματικούς δεσμούς μας, πράγμα που αποδεικνύεται εξαιρετικά επικίνδυνο και τρομερό για τα παιδιά, επειδή αυτά έχουν ανάγκη να αναπτύξουν συναισθηματικό δεσμό με τους γονείς τους, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν μιαν έμπιστη βάση ασφάλειας, προς την οποία να στραφούν σε περίπτωση προβλήματος. Οι γονείς όμως είναι σήμερα και αυτοί πολύ απασχολημένοι με τα κινητά τους τηλέφωνα. Συχνά δεν απαντούν στα παιδιά τους που τους χρειάζονται. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύ ανεύθυνη: πάντοτε έτοιμη να βοηθήσει, απειλεί να δημιουργήσει έναν δεσμό ανάμεσα στα παιδιά και στα chatbots μάλλον παρά με τους ανθρώπους…».

Πηγή:https://www.efsyn.gr/nisides/1416773/ereynontas-tin-exelixi-tis-ithikis/

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ, 2002 ΘΕΑΤΡΟ ΔΕΛΦΩΝ

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=u7wWYAKX2Mw

ΤΡΩΑΔΕΣ 1991 ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ, ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=xnehldDQJPI&t=6s

ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ (1974) Σοφοκλής - Μ. Κατράκης Α. Κατσέλη

 

Πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=uqvPrJS339Q

Ζοζέ Σαραμάγκου: 10 αποφθέγματα για τη μοναξιά, τη ζωή, τον άνθρωπο, το διάβασμα...

 

Πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=Jjwk2A5lviE

"Το Βιβλίο της Ανησυχίας" - Φερνάντο Πεσσόα

 

Πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=hYS82j2Gd-A

Ψηφιακή υπογραφή-βεβαίωση εγγράφου. Πώς υπογράφουμε ψηφιακά ένα έγγραφο μέσω Gov

 

Πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=eYUFfb0U0kM

«Άμλετ» του Σαίξπηρ, Σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδάς | Ολόκληρη η παράσταση

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=JAsFEQIuAvE

Γκάμπριελ Γκαρσία Μαρκές - Λόγια Του Κολομβιανού Συγγραφέα

 

πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=kEJLCKPUhLw

Πάσχα Ρωμέικο - Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης | Πασχαλινά Διηγήματα

 

Πηγή:https://www.youtube.com/watch?v=ZNF6fVPUF-E

Ολιγάρχες στο Mar-a-Lago των Βαλκανίων - Νίκος Γ. Ξυδάκης

 

Φλας

Κατεβαίνω τη λεωφόρο Αθηνών σε υπερχείλιση κατάθλιψης, είναι πρωί ακόμη, έχω βγει σερνάμενος από το γιγάντιο σούπερ μάρκετ, από ζόμπι με πρεσβυωπία που διαβάζουν τιμές, ψιλοβρέχει καθώς μπαίνω στην πλατεία Μεταξουργείου, στο ράδιο παίζει Τρίτο, δύο τύποι συζητούν για τα δικαιώματα των ζώων και τη χορτοφαγία. Στο έβγα προς Καρόλου η κυκλοφορία επιβραδύνει, και παγώνει, μια μορφή ακροπατά στην άσφαλτο, αργά αργά, ένας κάτισχνος άνθρωπος, βραχμάνος γυμνοσοφιστής, με σαγιονάρες στα γυμνά πόδια, με μια διπλή κουβέρτα ριγμένη στο κεφάλι, το σπίτι του. Κατεβαίνει από το Πουργατόριο όπισθεν Εθνικού Θεάτρου. Αργά αργά. Το ράδιο συνεχίζει. Και βρέχει.

Η κατάσταση των πραγμάτων

H διακυβέρνηση Μητσοτάκη μάς έδειξε πώς είναι οι σύγχρονες ολιγαρχίες. Ο Μητσοτάκης στην πραγματικότητα δεν κυβερνά, με πολιτικούς όρους. Διαχειρίζεται το ελληνόφωνο Δεσποτάτο για λογαριασμό των ολιγαρχών του, σαν να είναι ολιγάρχης. Και είναι ολιγάρχης. Μαζί με το real estate Hellas, μαζί με την ενδοολιγαρχική διανομή του Ταμείου Ανάκαμψης και των φόρων, διαχειρίζεται με ιδιαίτερη επιμέλεια το χαρτοφυλάκιο της οικογένειας. Είναι ο Apprentice της εγχώριας ολιγαρχίας που έχει γίνει ομοτράπεζός της.

Ταυτόχρονα τιμονεύει ένα πτωχευμένο κράτος στα άγνωστα νερά της εθνικής ανασφάλειας: Στη διεθνή σκηνή, η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε βασάλο με τάσεις αυτοχειριασμού. Η χώρα μετατρέπεται σε δορυφόρο του Ισραήλ, σε buffer zone και πεδίο αποικισμού, σε μια σχέση που θυμίζει περισσότερο εκβιασμό παρά στρατηγική επιλογή. Η εθνική ασφάλεια γίνεται κι αυτή ένα ντιλ: ο φόβος της Τουρκίας λειτουργεί ως σκηνικό για κολοσσιαίες αμυντικές δαπάνες· ακολούθως, η στρατιωτική μηχανή ενοικιάζεται ως μισθοφορική δύναμη στις μοναρχίες του Κόλπου.

Η διαφθορά είναι οντολογία

Οταν ο Μητσοτάκης συντρώγει με τον Amazon Μπέζος και τον Netflix Σαράντος, το διαχέει στα μίντια για να επιδείξει στους πληβείους την κυριαρχία του, τη λάμψη της ολιγαρχίας, της φυλής του.

Δεν έχει Mar-a-Lago, σαν τον Τραμπ, αλλά ασκεί εξουσία σαν αυτόν: χωρίς λογοδοσία, με επαναλήψεις μαγικών εικόνων, με ψέματα, με αντιφάσεις. Και σαν τον Τραμπ περιστοιχίζεται από αδίστακτους, που μετά το Predator είναι παγιδευμένοι ή και εκβιαζόμενοι αδίστακτοι.

Ας μην κάνουμε το λάθος να υποθέσουμε ότι το μόνο που τους ενώνει είναι η διαφθορά, τα ρουσφέτια, ο πλουτισμός - αυτά σίγουρα ενώνουν τους Φραπέδες και τους νταραβεριτζήδες, τη χαμηλομεσαία βάση της πυραμίδας. Την κορυφή της ολιγαρχίας, εκτός από την υπεράντληση κάθε πλούτου από κάθε φουκαρά, την ενδιαφέρει η απόλυτη κυριαρχία επί των υπηκόων, η απόλυτη ταξική κυριαρχία.

Παλινόρθωση

Η χρεοκοπία παρέλυσε την κοινωνική αναπαραγωγή, η Ολιγαρχική Παλινόρθωση προέκτεινε και βάθυνε την παράλυση. Η συστηματική εξάρθρωση του ΕΣΥ, η εμμονή για τα ιδιωτικά κολέγια, η υποχρηματοδότηση των δημόσιων σχολείων, το ακριβότερο ρεύμα στην Ευρώπη υπέρ των καρτέλ, το ακριβότερο και πιο αργό Ιντερνετ υπέρ των καρτέλ, το ακριβότερο σούπερ μάρκετ υπέρ των τριγωνικών συναλλαγών των καρτέλ, οι πιο ασύμμετροι φόροι υπέρ των πλουσίων.

Η τεράστια αναδιάρθρωση κεφαλαίου, που ξεκίνησε με τα μνημόνια, ολοκληρώνεται με μεταβιβάσεις στο στιλ της CVC Capital. (Μα αυτό δεν είναι το fund που προσέλαβε την πρωθυπουργική θυγατέρα άμα τη αποφοιτήσει με βαθμό αντιπροέδρου; Ναι. Παράδοση: όπως ο πατέρας είχε προσληφθεί διευθυντής στην Εθνική Τράπεζα για παρκάρισμα.)

Δεν είναι μόνο ο πρωθυπουργός ολιγάρχης. Την κατεδάφιση παιδείας και εργασίας έχει διεκπεραιώσει η υπουργός Κεραμέως, οργανικός γόνος του ΣΕΒ. Τα ψηφιακά έργα βιτρίνας και εν συνεχεία την παιδεία ανέλαβε ο Κ. Πιερρακάκης, κατεξοχήν μαθητευόμενος στην ολιγαρχία, εκκολάφθηκε στο ΠΑΣΟΚ και ωρίμασε στο θινκ τανκ διαΝΕΟσις και στα μεγα-ντιλ των ποικίλων e-gov.

Η ανικανότητα του Καλού

Η τέτοια θεσμισμένη ολιγαρχία δεν αντιμετωπίζεται με «έντιμη» διαχείριση και περιπτωσιακούς Ζορό. Φάνηκε και στην περίοδο 2015-2019: ό,τι στοιχειωδώς φιλολαϊκό εφαρμόστηκε, γκρεμίστηκε μετά το 2019 και αντικαταστάθηκε από μηχανές παραγωγής ανισότητας. Η Δεξιά Παλινόρθωση είναι πολύ πιο ριζοσπαστική: είναι θεσμική απορρύθμιση, είναι ταξική αναθεμελίωση. Και είναι επίσης απροκατάληπτη στη χρήση εργαλείων: ομάδες αλήθειας, μηχανισμοί επιρροής εκλογών, απευθείας αναθέσεις δισ., δίκτυο Predator, ομερτά των Τεμπών, πολιτικό χρήμα ΟΠΕΚΕΠΕ, εξευτελισμός Βουλής· για την Ολιγαρχική Παλινόρθωση το Σύνταγμα και το κράτος δικαίου είναι ενοχλητική λεπτομέρεια.

Απέναντί της δεν αρκούν αυτοδικαιωτικές ευχές για λαϊκά μέτωπα εν γένει, χωρίς πρόγραμμα, για να «πέσει ο Μητσοτάκης». Και μετά; Και χωρίς Μητσοτάκη θα κυριαρχεί η ολιγαρχία. Για να ανασχεθεί η πλήρης κυριαρχία της και να αποκατασταθεί η κοινωνική αναπαραγωγή χρειάζεται ριζοσπαστικός μετασχηματισμός, απονομοθέτηση των τεράτων του μαφιόζικου κράτους, αναδιάταξη. Οχι απλώς μια κεντρώα διακυβέρνηση με στρογγυλεμένες γωνίες και ειρήνευση με τα καρτέλ. Χρειάζεται ηθική, αλλά και υλική και νοητική αναδιάταξη, να ξανασκεφτούμε τις ζωές μας και την πολιτεία με όρους πολίτη και όχι υπηκόου πληβείου. Η σύγκρουση με τον δεσποτισμό είναι η μόνη εναπομείνασα οδός επιβίωσης για το νεοπληβειακό πλήθος.

Πηγή:https://www.efsyn.gr/nisides/ena-blemma/506717_oligarhes-sto-mar-lago-ton-balkanion

Νίκος Γ. Ξυδάκης

• t
•